An toàn PCCC gia đình không bắt đầu từ việc mua thật nhiều thiết bị. Điều quan trọng hơn là nhận diện nguy cơ, giữ lối thoát thông thoáng, thống nhất cách báo động và bảo đảm mọi thành viên biết phải làm gì khi có khói hoặc lửa.
Theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15, PCCC và CNCH là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Luật có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Vì vậy, mỗi gia đình nên coi việc tự kiểm tra an toàn là một công việc định kỳ, không chỉ thực hiện sau khi xảy ra sự cố.
1. Bắt đầu bằng việc nhận diện nguồn nguy hiểm
Hãy đi một vòng quanh nhà và tập trung vào những vị trí thường có nguồn nhiệt, nguồn điện hoặc vật liệu dễ cháy:
- Tủ điện, ổ cắm, dây nối dài và thiết bị công suất lớn.
- Khu vực bếp, bình gas, bếp điện và thiết bị sinh nhiệt.
- Khu vực sạc xe điện, pin, ắc quy và bộ sạc.
- Bàn thờ, nến, hương hoặc nơi sử dụng ngọn lửa trần.
- Kho chứa giấy, vải, xăng dầu, dung môi hoặc hàng hóa dễ cháy.
- Lối đi, cầu thang, cửa ra vào và ban công đang bị che chắn.
Không tiếp tục sử dụng dây điện bị bong vỏ, ổ cắm lỏng, thiết bị có mùi khét hoặc bộ sạc không tương thích. Với pin và ắc quy, cần đặc biệt lưu ý dấu hiệu nóng bất thường, phồng, nứt, rò rỉ hoặc biến dạng. Không tự ý độ chế, tăng dung lượng pin hoặc sử dụng bộ sạc không phù hợp.
2. Giữ lối thoát nạn sử dụng được
Một lối thoát chỉ có ý nghĩa nếu có thể mở và tiếp cận ngay khi mất điện hoặc có khói. Gia đình nên:
- Không để xe, hàng hóa hoặc đồ nội thất chặn cửa và cầu thang.
- Bảo đảm chìa khóa cửa, khóa cuốn hoặc cửa thoát có thể sử dụng nhanh.
- Xác định ít nhất một phương án thoát thay thế phù hợp với cấu trúc nhà.
- Không lắp “chuồng cọp” hoặc rào kín hoàn toàn mà không có cửa thoát an toàn.
- Lắp đèn chiếu sáng sự cố hoặc chuẩn bị đèn pin ở vị trí dễ lấy.
- Thống nhất điểm tập kết bên ngoài để kiểm đếm thành viên.
Nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà ống và nhà nhiều tầng cần được đánh giá kỹ hơn vì hàng hóa hoặc kết cấu kín có thể làm tăng rủi ro. Nếu không chắc phương án thoát có phù hợp, nên đề nghị đơn vị chuyên môn hoặc cơ quan chức năng tại địa phương hướng dẫn.
3. Trang bị phương tiện phù hợp
Thiết bị cơ bản thường được cân nhắc gồm đầu báo khói, bình chữa cháy xách tay, đèn pin, dụng cụ phá dỡ phù hợp và phương tiện hỗ trợ thoát nạn theo đặc điểm căn nhà. Việc lựa chọn không nên chỉ dựa vào giá bán.
Với bình chữa cháy, cần đọc nhãn, hướng dẫn của nhà sản xuất và phạm vi đám cháy phù hợp. Đặt bình ở nơi dễ thấy, dễ lấy, tránh nguồn nhiệt và không để đồ vật che khuất. Mọi người có khả năng sử dụng cần được hướng dẫn thực hành; không đợi tới khi cháy mới đọc cách dùng.
Xem thêm: Thiết bị PCCC phổ biến: công dụng, kiểm tra và bảo quản.
4. Xây dựng quy ước cho cả gia đình
Một kế hoạch đơn giản nên trả lời được năm câu hỏi:
1. Ai sẽ hô hoán và gọi 114?
2. Trẻ em, người cao tuổi hoặc người hạn chế vận động được hỗ trợ thế nào?
3. Mỗi phòng thoát theo hướng nào?
4. Khi lối chính có khói hoặc lửa thì dùng phương án nào?
5. Mọi người tập trung ở đâu sau khi ra ngoài?
Nên diễn tập định kỳ trong điều kiện an toàn. Trẻ em cần nhớ không trốn dưới gầm giường hoặc trong tủ khi có cháy. Mọi người không quay lại khu vực nguy hiểm để lấy tài sản.
5. Checklist kiểm tra hàng tháng
- [ ] Lối đi, cầu thang và cửa thoát không bị cản trở.
- [ ] Dây điện, ổ cắm và thiết bị không có dấu hiệu quá nhiệt.
- [ ] Bếp và nguồn lửa được tắt sau khi sử dụng.
- [ ] Thiết bị báo cháy hoạt động; pin được kiểm tra theo hướng dẫn.
- [ ] Bình chữa cháy còn niêm phong, không hư hỏng và ở đúng vị trí.
- [ ] Số 114 và địa chỉ nhà được các thành viên ghi nhớ.
- [ ] Có phương án hỗ trợ người cần trợ giúp.
- [ ] Không tích trữ chất dễ cháy trái quy định.
6. Khi phát hiện cháy
Ưu tiên báo động, gọi 114 và đưa người ra khu vực an toàn. Chỉ sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu khi đám cháy mới phát sinh, có phương tiện phù hợp, người thực hiện biết cách dùng và luôn còn đường rút lui an toàn. Không đánh đổi tính mạng để bảo vệ tài sản.
Đọc hướng dẫn chi tiết: Khi phát hiện cháy cần làm gì?.
Nguồn tham khảo
- Luật số 55/2024/QH15: https://vanban.chinhphu.vn/?docid=212483&pageid=27160
- Nghị định số 105/2025/NĐ-CP: https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=213702&pageid=27160&typegroupid=4
- Khuyến cáo của Bộ Công an về công tác PCCC: https://bocongan.gov.vn/bai-viet/khuyen-cao-giai-phap-cua-bo-cong-an-trong-cong-tac-phong-chay-chua-chay-d2-t40021
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền hoặc đánh giá chuyên môn tại công trình. Ngày kiểm tra nguồn: 22/07/2026.